Pomniki przyrody

Pomnik przyrody -termin ten został wprowadzony przez Humboldta na przełomie XVIII i XIX wieku, co dało początek kierunkowi konserwatorskiemu w ochronie przyrody.           

W brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody z 2004 roku:

Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupienia o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub   krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi  cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okaza-  łych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych     lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie.” 

Do pomników przyrody żywej należą: pojedyncze krzewy, drzewa i grupy drzew odznaczające się sędziwym wiekiem, wielkością, niezwykłymi kształtami lub innymi cechami, a także zabytkowe aleje drzew. Natomiast do pomników przyrody nieożywionej należą: największe głazy narzutowe, tzw. erratyki oraz interesujące formy powierzchni ziemi np. - źródła, wodospady, jary, skałki, wywierzyska, przełomy rzeczne, jaskinie, odkrywki itp.

Wojewódzki Konserwator Przyrody w Krakowie prawadzi rejestr drzew, które urzędowo uznano za pomniki przyrody. Na terenie powiatu dąbrowskiego w rejestrze tym  widnieje 100 drzew oraz grupa drzew tworzących Aleję Sobieskiego w Oleśnie. Poniżej mapka i szczegółowy wykaz zabytków.

mapa pomniki

Breń (gmina Olesno) - dęby i lipy w alei dojazdowej do byłego dworu

Niwki (gmina Olesno) - 5 dębów szypułkowych i jesion wyniosły rosnące na terenie parku podworskiego

Dąbrowa Tarnowska - 6 dębów szypułkowych na cmentarzu żydowskim

Dąbrowa Tarnowska - skupienie 12 drzew w otoczeniu kościoła parafialnego /starego/

Dąbrowa Tarnowska - 3 dęby, 2 jesiony 2 lipy i grab w otoczeniu ruin pałacu Ligęzów

Szarwark (gmina Dąbrowa Tarnowska) - 2 topole białe rosnące na terenie prywatnej posesji

Dąbrowa Tarnowska - Ulinów - 36 lip,  6 topól i  2 grusze rosnących w alei, w kierunku północnym od dworu Jaworskich

Dąbrowa Tarnowska - Ulinów - topola osika rosnąca na terenie prywatnej posesji

Szczucin - 3 dęby szypułkowe, wiąz szypułkowy, sosna rosnące w parku dworskim

Słupiec (gmina Szczucin) - 2 dęby rosnące w założeniu dworsko-parkowym

Lubasz (gmina Szczucin) - 4 topole białe rosnące przy wale przeciwpowodziowym nad Wisłą

Maniów (gmina Szczucin) - dąb szypułkowy rosnący na terenie prywatnej posesji

Luszowice (gmina Radgoszcz) - dąb szypułkowy rosnący na terenie prywatnej posesji

Poniżej przedstawiamy więcej informacji:

Park w Niwkach (gm. Olesno) położony jest bezpośrednio przy drodze Olesno - Żelichów, około 15 km na północny-zachód od Dąbrowy Tarnowskiej, od strony północnej, poprzez szosę Olesno - Żelichów, graniczy z zabudową wiejską. Od wschodu park kończy się na rowie odwadniającym, za którym usytuowane są indywidualne zabudowania wiejskie, od południa otoczony jest polami ornymi, od zachodu przylega do dawnego folwarku.

Niwki 1 

Najstarsze dęby w parku rosną wzdłuż byłego ogrodzenia przy szosie. W późniejszym okresie dosadzone zostały przy nich inne gatunki, jak: graby, jesiony, lipy, kasztanowce. Następnym gatunkiem pod względem ilości jest jesion wyniosły i grab pospolity. W zbliżonych ilościach występuje kasztanowiec biały, klon pospolity, nieco mniejszych: dąb szypułkowy, klon jawor, lipa drobnolistna. Na uwagę zasługuje duża grupa ładnych jesionów przy polanie parkowej oraz pojedynczy egzemplarz dębu kaukaskiego i orzecha czarnego, również na obrzeżu parku, przy tej samej polanie.  Dwa orzechy czarne rosną również w pobliżu budynku dawnej obory. Z drzew o dużych wartościach zdobniczych, występują: buk pospolity i sosna wejmutka. Pozostałości regularnego obsadzenia ze starych kasztanowców znajdują się w południowej części założenia, na granicy między parkiem, a terenem dawnego sadu. Na terenie parku znajduje się 6 drzew, uznanych za pomniki przyrody: 

dąb szypułkowy, obw. 372 cm, wys. 24 m,   nr wg rej. 345

dąb szypułkowy, obw. 360 cm, wys. 22m.    nr wg rej. 347

dąb szypułkowy, obw. 360 cm, wys. 24 m.   nr wg rej. 348

dąb szypułkowy, obw. 361 cm, wys. 18 m. nr wg rej. 349

Aleja Olesno „Owczarnia” - Breń -Podborze

Aleja ta ma długość 1,5 km, łączy ze sobą dwa zabytkowe parki: w Oleśnie „Owczarni” oraz w Brniu - Podborzu. Aleja o wybitnych walorach krajoznawczych a także historyczno- przyrodni-czych została uznana pomnikiem przyrody już w 1949 roku. Czas powstania alei można szacunkowo określić na drugą połowę XVIII wieku. Najstarsze drzewa osiągają wiek mniej więcej 300-350 lat. Zasadniczymi gatunkami drzew występującymi w alei są: dąb szypułkowy (Quercus robur), lipa drobnolistna (Tilia cordáta) i klon zwyczajny (Ácer platanoides). Oprócz tego występują również: wiąz szypułkowy, głóg jednoszyjkowy, olsza czarna, grusza pospolita. Najstarsze i najokazalsze są dęby i lipy. Wiele lip uległo bardzo znacznemu zniszczeniu. Cechą wyróżniającą stare lipy jest wypróchnienie głównych konarów w formie ubytków kominowych i kieszeniowych. Charakterystyczną cechą wszystkich lip jest ich duża żywotność. Najokazalszymi  i najstarszymi drzewami alejowymi są dęby szypułkowe. Szacunkowy wiek najstarszych z nich określa się na około 300-350 lat. Szczególnie okazale prezentuje się grupa dębów w początkowej alei od strony Brnia. Z dwóch pozostałych gatunków drzew tworzących drzewostan alei, jesionu wyniosłego i klonu zwyczajnego, jesiony są w najgorszym ze wszystkich drzew stanie zdrowotnym. Większość klonów natomiast po przeprowadzeniu bieżących zabiegów pielęgnacyjnych ma pełną szansę dalszego prawidłowego rozwoju.

 Aleja1  aleja3

                500-letnie dęby w Alei Sobieskiego

aleja2

Aleja Sobieskiego  łączy dwa zespoły pałacowo-parkowe których włascicielami była rodzina Konopków

Dąbrowa Tarnowska- Kościół pw. Wszystkich Świętych

Drewniany kościół w Dąbrowie Tarnowskiej, z połowy XVIII w., wokół kościoła znajduje się skupisko 12 drzew, (3 akacje, 2 lipy, 3 klony,2 jawory, 1 kasztanowiec,1 jesion), które figurują w rejestrze pomników przyrody. Wokół kościoła znajduje się skupisko 12 drzew uznanych za pomniki przyrody

koścół DT

Dąbrowa Tarnowska- Cmentarz Żydowski

Na terenie cmentarza żydowskiego znajduje się 6 dębów szypułkowych (Quercus robur), uznanych za pomniki przyrody.

     cmentarz2

Dąbrowa Tarnowska- Park pałacu Ligęzów

W rejestrze Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody na terenie założenia zarejestrowanych jest siedem pomników przyrody. Są to trzy dęby szypułkowe(Quercus robur), dwa jesiony wyniosłe ( Fraxinus excelsior), oraz dwie lipy drobnolistne (Tilia cordata)

Dąbrowa Tarnowska- Park pałacu Ligęzów

 W Dąbrowie Tarnowskiej - Ulinowie znajduje się aleja w kierunku północnym od dawnego dworu Jaworskich. Wzdłuż niej rosną 44 drzewa uznane za pomniki przyrody:36 lip, 6 topól, 2 grusze

ulinów1

Gmina Szczucin

W gminie Szczucin znajduje się 12 drzew, które zostały uznane za pomniki przyrody. Znajdują się na terenie 4 wsi: Szczucin, Słupiec, Lubasz, Maniów. W Maniowie znajduje się dąb szypułkowy rosnący na terenie prywatnej  posesji. W Słupcu znajdują się 2 dęby, rosnące w założeniu dworsko - parkowym. W Lubaszu znajdują się 4 topole białe, rosnące przy wale przeciwpowodziowym nad Wisłą.

lubasz wiaz
 Wiąz w Parku dworskim Lubasz-Bukowiec
 

   

topole szczucin

Cztery topole białe na wale wiślanym - Lubasz

 Gmina Radgoszcz

Gmina Radgoszcz posiada jeden obiekt uznany za pomnik przyrody. Jest nim dąb szypułkowy wpisany pod numerem ewidencyjnym 130 rejestru obiektów chronionych. Znajduje się na terenie wsi Luszowice przy drodze powiatowej biegnącej od Lipin w kierunku Radgoszczy. Proponowane są jeszcze cztery dęby do uznania jako pomniki przyrody i nadania im numerów ewidencyjnych obiektów chronionych prawem.